در نخستین کنگره ملی سیاست خارجی ایران که 19 بهمنماه ۱۴۰۴ در مرکز مطالعات سیاسی و بینالمللی وزارت امور خارجه برگزار شد، دکتر ساسان کریمی، استاد دانشگاه تهران و معاون امور جهانی مؤسسه پایاب، در پنل «روندهای کلان جهانی و سیاست خارجی ایران» با تمرکز بر مفهوم «نظم پساقطبی» به تحلیل تحولات جاری نظام بینالملل پرداخت.
وی با اشاره به مقالات و آثار مشترک خود با دکتر محمدجواد ظریف تأکید کرد جهان نه به دوقطبی بازگشته و نه در یک چندقطبی تثبیتشده قرار دارد، بلکه با نظمی سیال و چندلایه مواجه است که در آن عناصر قدرت، جغرافیای اثرگذاری، بازیگران، فناوری، رسانه و حتی تعریف منافع ملی دستخوش تحول شدهاند.
دکتر کریمی ضمن هشدار نسبت به خطاهای شناختی در تحلیل سیاست خارجی، تصریح کرد مسئله اصلی سیاست خارجی ایران صرفاً در سطح تصمیمگیری خلاصه نمیشود و «سیاست خارجی ایران با مسئله ظرفیت های بلااستفاده روبهروست.»
وی در ادامه با طرح افق ۱۴۱۴، بر ضرورت تقویت بدنه حرفهای سیاست خارجی تأکید کرد و سه محور را برای ترمیم آن برشمرد: بازتعریف نقش دیپلمات از «مجری موضع» به «معمار گزینه» از طریق سناریونویسی و طراحی مسیرهای جایگزین؛ حرکت از انباشت اطلاعات به یادگیری مسئلهمحور در حوزههایی چون انرژی، کریدورها، فناوری و نظام مالی؛ و توسعه ائتلافسازی موضوعی در کنار روابط دوجانبه.
ساسان کریمی همچنین در پاسخ به پرسشی درباره تمرکز بحران سیاست خارجی ایران بر آمریکا و اسرائیل، تقلیل مسائل به دو پرونده را نوعی خطای شناختی دانست و به مجموعهای از چالشهای ساختاری از جمله تخریب روابط با اروپا، فاصله از نظام مالی و زنجیرههای ارزش جهانی، عادیسازی تعرض به حاکمیت ملی، تضعیف روایت رسانهای و فقدان توازن در سیاست خارجی اشاره کرد. وی در جمعبندی تأکید کرد بدون وزارت خارجهای قوی و بدنهای حرفهای و توانمند، حتی بهترین تصمیمهای راهبردی نیز به نتیجه نخواهد رسید.
